Từ “Bình dân học vụ số” đến hình thành công dân số ở Lạng Sơn

Trong lịch sử dân tộc Việt Nam, phong trào Bình dân học vụ đã góp phần xóa nạn mù chữ, nâng cao dân trí và mở ra cơ hội tiếp cận tri thức cho hàng triệu người dân. Ngày nay, khi chuyển đổi số đang trở thành xu thế tất yếu và tác động sâu rộng đến mọi mặt của đời sống xã hội, một nhiệm vụ mới tiếp tục được đặt ra: phổ cập tri thức số và kỹ năng số cho toàn dân, giúp mọi người dân có đủ năng lực tham gia vào môi trường số.

Tại Lạng Sơn, Phong trào “Bình dân học vụ số” đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu đó. Không đơn thuần là những lớp tập huấn hay các hoạt động tuyên truyền về công nghệ, phong trào đang góp phần hình thành nền tảng tri thức số cho cộng đồng, tạo tiền đề để xây dựng công dân số, xã hội số và thúc đẩy quá trình chuyển đổi số toàn diện trên địa bàn tỉnh.

Trong bối cảnh nhiều hoạt động của đời sống đang dịch chuyển lên môi trường số, từ thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến, sử dụng tài khoản định danh điện tử VNeID, thanh toán không dùng tiền mặt đến tiếp cận các dịch vụ giáo dục, y tế, thương mại điện tử và an sinh xã hội, kỹ năng số đã trở thành yêu cầu thiết yếu đối với mỗi người dân. Nếu như trước đây biết đọc, biết viết là điều kiện để hòa nhập với đời sống xã hội thì ngày nay, khả năng sử dụng các nền tảng số, dịch vụ số và công nghệ số đang dần trở thành một năng lực cơ bản của công dân trong thời đại mới.

Nhận thức rõ điều đó, tỉnh Lạng Sơn đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm đưa tri thức số đến gần hơn với người dân. Một trong những điểm nhấn nổi bật là việc phát huy vai trò của các tổ công nghệ số cộng đồng tại cơ sở. Đến nay, toàn tỉnh đã thành lập 1.646 Tổ công nghệ số cộng đồng, phủ khắp các thôn, bản, khu dân cư trên địa bàn. Đây được xem là lực lượng nòng cốt đưa chuyển đổi số đến với cơ sở, trực tiếp hỗ trợ người dân tiếp cận công nghệ và các dịch vụ số thiết yếu.

Tại nhiều địa phương, các thành viên tổ công nghệ số cộng đồng đã thực hiện phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà, hướng dẫn từng người dân”, trực tiếp hỗ trợ cài đặt và sử dụng VNeID, hướng dẫn nộp hồ sơ dịch vụ công trực tuyến, thanh toán điện tử, khai thác thông tin trên môi trường mạng và tiếp cận các nền tảng số phục vụ đời sống. Đây được xem là cách làm phù hợp với điều kiện thực tiễn của một tỉnh miền núi, biên giới như Lạng Sơn, nơi vẫn còn nhiều người dân chưa có điều kiện tiếp cận thường xuyên với công nghệ số.

Song hành với hoạt động của các tổ công nghệ số cộng đồng là công tác đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng số được triển khai rộng khắp trên địa bàn tỉnh. Trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh đã tổ chức 16 lớp tập huấn bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng số với 9.464 lượt người tham gia tại 65 xã, phường. Nội dung tập huấn tập trung vào những kỹ năng thiết thực phục vụ trực tiếp đời sống và công việc như sử dụng VNeID, dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt, bảo đảm an toàn thông tin mạng, khai thác các nền tảng số và ứng dụng công nghệ mới.

Đằng sau những lớp tập huấn đó là sự tham gia tích cực của đội ngũ báo cáo viên, cán bộ chuyển đổi số và cán bộ kỹ thuật của Sở Khoa học và Công nghệ cùng các cơ quan, đơn vị liên quan. Trong thời gian qua, nhiều báo cáo viên của Sở đã trực tiếp tham gia các hội nghị chuyên đề, lớp tập huấn, diễn đàn và chuỗi sự kiện về chuyển đổi số, an toàn thông tin, kỹ năng số và Đề án 06 tại cơ sở. Không chỉ truyền đạt kiến thức, đội ngũ này còn trực tiếp hướng dẫn thực hành, giải đáp những khó khăn phát sinh trong quá trình sử dụng các nền tảng số, góp phần đưa chủ trương, chính sách về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đến gần hơn với người dân.

Điểm đáng chú ý là phong trào không chỉ được triển khai theo phương thức trực tiếp mà còn tận dụng hiệu quả các nền tảng học tập trực tuyến. Trong đợt đầu triển khai khóa học “Nâng cao nhận thức an toàn trên không gian số” trên nền tảng Bình dân học vụ số (MOOCs), toàn tỉnh có 2.965 học viên tham gia; trong đó có 2.505 tài khoản được xác thực, 2.260 học viên bắt đầu học tập và 1.654 học viên hoàn thành bài kiểm tra cuối khóa đạt yêu cầu. Những con số này cho thấy việc học tập trên môi trường số đang từng bước trở thành thói quen của cán bộ, công chức và người dân trên địa bàn tỉnh.

Song song với công tác đào tạo, tỉnh cũng đẩy mạnh phổ cập kiến thức số thông qua hệ thống truyền thông chuyên biệt. Chuyên mục “Bình dân học vụ số” được duy trì thường xuyên trên Cổng thông tin điện tử phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của tỉnh. Chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026 đã có 176 tin, bài, văn bản và video được đăng tải, trong đó có 119 tin, 37 văn bản và 20 video chuyên đề. Các nội dung tuyên truyền không chỉ cung cấp thông tin mà còn hướng dẫn người dân tiếp cận các nền tảng số, dịch vụ số và kỹ năng số cần thiết trong cuộc sống hằng ngày.

Thông qua phong trào, người dân đang từng bước làm quen với các nền tảng số thiết yếu như VNeID, dịch vụ công trực tuyến, các nền tảng học tập trực tuyến mở đại trà (MOOCs), ứng dụng Công dân số Xứ Lạng và nhiều dịch vụ số phục vụ đời sống. Đây chính là những công cụ quan trọng giúp chuyển đổi số đi từ chủ trương đến thực tiễn, từ cơ quan nhà nước đến từng người dân.

Một dấu mốc mới của phong trào là ngày 03/6/2026, UBND tỉnh Lạng Sơn đã ban hành Kế hoạch số 226/KH-UBND về tổ chức Cuộc thi “Công dân số Xứ Lạng” năm 2026 với chủ đề “Hiểu biết số - Nền tảng công dân số”. Cuộc thi không chỉ là sân chơi tìm hiểu kiến thức về chuyển đổi số mà còn góp phần khuyến khích người dân chủ động học tập, nâng cao kiến thức và kỹ năng số, lan tỏa tinh thần học tập số trong cộng đồng. Chủ đề cuộc thi cũng phản ánh rõ mục tiêu xuyên suốt của tỉnh: hiểu biết số chính là nền tảng để hình thành công dân số trong giai đoạn phát triển mới.

Để bảo đảm mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận môi trường số, tỉnh cũng đang tập trung đầu tư phát triển hạ tầng viễn thông và hạ tầng số. Trong năm 2026, Lạng Sơn đã xóa được 8 thôn, bản lõm sóng băng rộng di động; hiện còn 20 thôn, bản chưa được phủ sóng và đang tiếp tục triển khai các giải pháp để hoàn thành mục tiêu phủ sóng 100% trước ngày 30/11/2026. Khi hạ tầng số được mở rộng, cơ hội tiếp cận tri thức số và các dịch vụ số của người dân cũng được nâng lên, tạo điều kiện để phong trào Bình dân học vụ số phát huy hiệu quả sâu rộng hơn trong thực tiễn.

Có thể thấy, giá trị lớn nhất của Phong trào “Bình dân học vụ số” không nằm ở số lượng lớp tập huấn hay số lượng học viên tham gia, mà ở việc từng bước hình thành năng lực số cho cộng đồng. Từ những lớp học tại cơ sở, từ hoạt động của các tổ công nghệ số cộng đồng, từ các nền tảng học tập trực tuyến đến những cuộc thi về kỹ năng số, tri thức số đang được lan tỏa tới từng người dân, từng hộ gia đình và từng thôn bản.

Trong hành trình thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị và Đề án 06 của Chính phủ, Bình dân học vụ số vì vậy không chỉ là một phong trào tuyên truyền mà đang trở thành nền tảng để xây dựng công dân số – những người có đủ kiến thức, kỹ năng và khả năng thích ứng với môi trường số. Đây cũng chính là yếu tố quan trọng để Lạng Sơn tiếp tục thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội nhanh và bền vững trong giai đoạn mới, với tinh thần xuyên suốt: không ai bị bỏ lại phía sau trên hành trình chuyển đổi số.

Như Thủy – Trung tâm Công nghệ số