Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tạo động lực phát triển mới cho Lạng Sơn

        Trong bối cảnh chuyển đổi số đang trở thành xu thế phát triển tất yếu, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là yêu cầu của tiến trình hiện đại hóa mà còn là động lực quan trọng tạo lợi thế cạnh tranh và dư địa phát triển mới cho các địa phương. Với tỉnh miền núi, biên giới như Lạng Sơn, việc thúc đẩy khoa học công nghệ và chuyển đổi số càng mang ý nghĩa đặc biệt khi đây được xem là “đòn bẩy” để rút ngắn khoảng cách phát triển, nâng cao hiệu quả quản trị và khai thác tốt tiềm năng kinh tế cửa khẩu, kinh tế số.

Bám sát tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, trong những tháng đầu năm 2026, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Lạng Sơn đã chủ động tham mưu, triển khai đồng bộ nhiều nhiệm vụ trọng tâm, tạo chuyển biến rõ nét trên các lĩnh vực, từ xây dựng chính quyền số, phát triển hạ tầng số, hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số đến đưa khoa học công nghệ vào phục vụ sản xuất và đời sống.

Chuyển đổi số tạo chuyển biến thực chất trong quản lý, điều hành

Nếu như giai đoạn trước chủ yếu tập trung xây dựng nền tảng thì năm 2026 cho thấy bước chuyển rõ nét sang khai thác hiệu quả dữ liệu số và các hệ thống số trong quản lý, điều hành. Đến nay, 100% văn bản điện tử của các cơ quan nhà nước trên địa bàn tỉnh đã được xử lý, luân chuyển và ký số trên môi trường mạng. Tổng số văn bản điện tử đến trên hệ thống đạt 745.628 văn bản; văn bản đi đạt 73.874 văn bản, giảm khoảng 20% so với cùng kỳ năm 2025 theo định hướng tinh gọn, giảm giấy tờ hành chính.

Không chỉ tạo thay đổi trong nội bộ cơ quan nhà nước, chuyển đổi số đang tác động trực tiếp tới chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp. Tỷ lệ hồ sơ trực tuyến toàn trình toàn tỉnh đạt 68,7%, vượt mục tiêu tối thiểu 60%; tỷ lệ nộp hồ sơ trực tuyến qua Cổng Dịch vụ công quốc gia đạt 92,7%; tỷ lệ thanh toán trực tuyến đạt 80,2%. Toàn tỉnh đã số hóa 128.012 hồ sơ, đạt tỷ lệ 96%; tỷ lệ khai thác và sử dụng lại dữ liệu số hóa đạt trên 85%.

Những con số này cho thấy chuyển đổi số tại Lạng Sơn không còn dừng ở “số hóa thủ tục” mà đang từng bước hình thành nền hành chính số, hướng tới quản trị hiện đại, minh bạch và hiệu quả hơn.

Đặc biệt, nền tảng cửa khẩu số tiếp tục phát huy hiệu quả rõ nét trong hoạt động xuất nhập khẩu. Trong 5 tháng đầu năm, tổng số lượt phương tiện được xử lý trên nền tảng cửa khẩu số đạt 194.099 lượt, tăng hơn 54 nghìn lượt so với cùng kỳ năm 2025. Việc ứng dụng công nghệ số tại cửa khẩu đã góp phần nâng cao hiệu quả điều hành, giảm thời gian thông quan, hạn chế ùn tắc và hỗ trợ hoạt động logistics xuyên biên giới.

Cùng với đó, Sở Khoa học và Công nghệ đang triển khai nhiều giải pháp mới nhằm đưa dịch vụ số đến gần người dân hơn. Mô hình Trạm số hóa phục vụ giải quyết thủ tục hành chính (Kiosk AI – Dịch vụ công trực tuyến) được thí điểm tại Trung tâm Phục vụ hành chính công tỉnh cho phép người dân số hóa giấy tờ, bóc tách dữ liệu và thực hiện nộp hồ sơ trực tuyến ngay tại điểm giao dịch. Đây được xem là bước thử nghiệm quan trọng trong xây dựng mô hình hành chính công hiện đại, lấy người dân làm trung tâm phục vụ.

Khoa học công nghệ từng bước đi vào sản xuất và đời sống

Song song với chuyển đổi số, hoạt động nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ tiếp tục được triển khai theo hướng gắn với nhu cầu thực tiễn của địa phương. Trong 5 tháng đầu năm 2026, Sở Khoa học và Công nghệ đang quản lý 28 đề tài, dự án khoa học công nghệ; tổ chức nghiệm thu 06 nhiệm vụ, tuyển chọn 02 nhiệm vụ mới và khảo sát 10 nhiệm vụ phục vụ triển khai chính sách hỗ trợ ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn theo Nghị quyết số 10/2025/NQ-HĐND của HĐND tỉnh.

Đáng chú ý, toàn tỉnh đã triển khai 129 mô hình ứng dụng thành tựu khoa học công nghệ vào sản xuất và đời sống, trong đó có 112 mô hình sử dụng ngân sách nhà nước và 17 mô hình xã hội hóa. Thay vì dừng ở các mô hình trình diễn nhỏ lẻ, nhiều mô hình đã bước đầu cho thấy hiệu quả kinh tế và khả năng nhân rộng trong thực tế. Các mô hình ứng dụng trong nông nghiệp như trồng dâu Đài Loan, thanh long ruột đỏ, đào cảnh, rau màu công nghệ cao… đang từng bước góp phần nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và thay đổi tư duy sản xuất của người dân. Các mô hình thực nghiệm đã thu hút khoảng 1.500 lượt người dân đến tham quan, học tập kinh nghiệm.

Hoạt động khoa học công nghệ của tỉnh cũng đang chuyển mạnh theo hướng lấy thực tiễn làm trung tâm, ưu tiên các nhiệm vụ có khả năng ứng dụng cao, phục vụ trực tiếp phát triển sản phẩm đặc trưng địa phương và nâng cao giá trị kinh tế trong sản xuất nông nghiệp.

Cùng với đó, công tác quản lý công nghệ, tiêu chuẩn đo lường chất lượng tiếp tục được tăng cường nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Trong 5 tháng đầu năm, Sở đã tiếp nhận và xử lý 2.871 hồ sơ đăng ký kiểm tra nhà nước về chất lượng hàng hóa nhóm 2 nhập khẩu, tăng 22,1% so với cùng kỳ năm 2025; 100% hồ sơ được tiếp nhận trực tuyến và giải quyết trước hạn.

Ngành cũng thực hiện kiểm định, hiệu chuẩn 1.160 phương tiện đo; phân tích 64 mẫu hóa – vi sinh; kiểm tra 26 cơ sở sản xuất kinh doanh và xử phạt 04 cơ sở vi phạm với tổng số tiền hơn 132 triệu đồng. Qua đó góp phần xây dựng môi trường sản xuất kinh doanh minh bạch, nâng cao chất lượng hàng hóa trên địa bàn tỉnh.

Đổi mới sáng tạo và hạ tầng số mở ra dư địa phát triển mới

Cùng với chuyển đổi số và khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo đang từng bước trở thành động lực mới trong phát triển kinh tế địa phương. Hiện Sở Khoa học và Công nghệ đang quản lý 08 dự án thuộc Đề án triển khai Chiến lược sở hữu trí tuệ đến năm 2030; hỗ trợ tư vấn xác lập quyền sở hữu công nghiệp cho 10 tổ chức, cá nhân. Đồng thời, tỉnh đang từng bước hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo thông qua việc hỗ trợ thành lập Trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo nông nghiệp và du lịch cộng đồng MEVI. Việc hình thành các trung tâm hỗ trợ đổi mới sáng tạo cho thấy định hướng chuyển từ hỗ trợ đơn lẻ sang xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo gắn với doanh nghiệp, hợp tác xã và nhu cầu thị trường.

Song song với đó, hạ tầng số tiếp tục được đầu tư mở rộng. Hiện toàn tỉnh có 3.749 trạm BTS, trong đó có 338 trạm 5G; hơn 902 nghìn thuê bao di động và trên 825 nghìn thuê bao internet băng rộng. Tỉnh đã xóa thêm 08 thôn lõm sóng di động, giảm số thôn chưa có sóng xuống còn 20 thôn và đặt mục tiêu hoàn thành xóa lõm sóng trong năm 2026. Có thể thấy, cùng với giao thông và logistics, hạ tầng số đang dần trở thành nền tảng phát triển mới của tỉnh Lạng Sơn trong tiến trình xây dựng kinh tế số, xã hội số và chính quyền số.

Từng bước tháo gỡ những “điểm nghẽn”

Bên cạnh những kết quả tích cực, quá trình phát triển khoa học công nghệ và chuyển đổi số của tỉnh vẫn còn nhiều khó khăn cần tháo gỡ. Hạ tầng công nghệ thông tin tại cấp cơ sở chưa đồng bộ; tỷ lệ thiết bị đầu cuối chưa đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật còn cao, đặc biệt tại cấp xã. Hiện có 54,1% máy tính cấp xã chưa đáp ứng yêu cầu cấu hình tối thiểu phục vụ công việc trên môi trường số. Một số khu vực vùng sâu, vùng xa chưa có cáp quang hoặc sóng băng rộng ổn định, ảnh hưởng tới việc triển khai các nền tảng số.

Bên cạnh đó, nguồn nhân lực công nghệ thông tin tại cơ sở còn mỏng, chủ yếu kiêm nhiệm; hoạt động nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp chưa thực sự mạnh; việc thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học còn hạn chế. Đây cũng là những “điểm nghẽn” mà tỉnh Lạng Sơn đang tập trung tháo gỡ trong quá trình triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW và xây dựng chiến lược phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo trong giai đoạn mới.

Tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển mới

Những kết quả đạt được trong những tháng đầu năm 2026 cho thấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang từng bước trở thành động lực tăng trưởng mới của tỉnh Lạng Sơn. Từ xây dựng chính quyền số, cửa khẩu số đến đưa khoa học công nghệ vào sản xuất; từ phổ cập kỹ năng số cho người dân đến hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, ngành Khoa học và Công nghệ tỉnh đang đóng vai trò ngày càng rõ nét trong tiến trình hiện đại hóa quản trị địa phương và phát triển kinh tế - xã hội.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên phạm vi cả nước, những nền tảng được tỉnh Lạng Sơn tập trung xây dựng hôm nay sẽ không chỉ phục vụ yêu cầu cải cách hành chính trước mắt mà còn mở ra dư địa phát triển mới cho kinh tế số, xã hội số và đổi mới sáng tạo trong thời gian tới.

Thời gian tới, Sở Khoa học và Công nghệ sẽ tiếp tục tập trung triển khai các nhiệm vụ trọng tâm theo Nghị quyết số 57-NQ/TW; phát triển hạ tầng số đồng bộ; xây dựng Khung chính quyền số tỉnh Lạng Sơn; mở rộng các mô hình ứng dụng khoa học công nghệ; hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số và thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo địa phương. Với nền tảng đang được từng bước hình thành, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được kỳ vọng sẽ tiếp tục tạo ra những thay đổi thực chất trong quản trị, sản xuất và đời sống xã hội, góp phần mở ra không gian phát triển mới cho Lạng Sơn trong giai đoạn phát triển số hiện nay.

Như Thủy – Trung tâm CNS