Kỹ năng số “tấm vé thông hành” của công dân trong thời đại số

Chuyển đổi số đang làm thay đổi sâu sắc cách con người học tập, làm việc, giao tiếp và tiếp cận các dịch vụ thiết yếu. Trong bối cảnh đó, kỹ năng số không còn là lợi thế riêng của một nhóm đối tượng mà đang trở thành năng lực cần thiết đối với mỗi người dân. Cũng như biết đọc, biết viết từng là điều kiện để tham gia đời sống xã hội, ngày nay khả năng tiếp cận và sử dụng công nghệ số đang mở ra những cơ hội mới về học tập, việc làm, sản xuất, kinh doanh và tiếp cận dịch vụ công. Vì vậy, phổ cập kỹ năng số được xem là một trong những nền tảng quan trọng để xây dựng công dân số, xã hội số và bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau trong tiến trình chuyển đổi số.

Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị đã xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng để phát triển đất nước nhanh và bền vững trong giai đoạn mới. Tuy nhiên, chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện của công nghệ, dữ liệu hay hạ tầng kỹ thuật. Yếu tố quyết định thành công chính là con người – những người trực tiếp sử dụng, khai thác và tạo ra giá trị từ môi trường số.

Trong thực tế, các nền tảng số đang hiện diện ngày càng sâu rộng trong đời sống. Từ thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến, sử dụng tài khoản định danh điện tử VNeID, thanh toán không dùng tiền mặt, tiếp cận các dịch vụ y tế, giáo dục trên môi trường mạng đến mua sắm, kinh doanh trực tuyến, người dân ngày càng cần có khả năng tiếp cận và sử dụng công nghệ một cách hiệu quả, an toàn. Điều đó đồng nghĩa với việc kỹ năng số đang dần trở thành một năng lực thiết yếu, tương tự như những kỹ năng cơ bản mà mỗi người cần có để thích ứng với sự phát triển của xã hội.

Khoảng cách giữa người có kỹ năng số và người chưa có kỹ năng số không chỉ là khoảng cách về khả năng sử dụng công nghệ mà còn có thể trở thành khoảng cách về cơ hội phát triển. Người biết khai thác hiệu quả các nền tảng số có nhiều điều kiện hơn để tiếp cận thông tin, tri thức, việc làm, thị trường và các dịch vụ công. Ngược lại, thiếu kỹ năng số có thể khiến người dân gặp khó khăn trong việc tận dụng những tiện ích mà chuyển đổi số mang lại.

Nhận thức rõ điều đó, những năm gần đây tỉnh Lạng Sơn đã triển khai nhiều giải pháp nhằm nâng cao nhận thức, phổ cập kỹ năng số và tạo điều kiện để người dân tham gia sâu hơn vào môi trường số. Một trong những điểm nhấn nổi bật là mạng lưới 1.646 tổ công nghệ số cộng đồng đang hoạt động tại các thôn, khu phố trên địa bàn tỉnh. Đây được xem là lực lượng trực tiếp đưa chuyển đổi số đến với người dân theo phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà, hướng dẫn từng người”. Không chỉ hỗ trợ cài đặt và sử dụng các ứng dụng số, các tổ công nghệ số cộng đồng còn là cầu nối đưa các chủ trương về chuyển đổi số, Đề án 06, dịch vụ công trực tuyến và kỹ năng số đến từng hộ gia đình.

Thông qua hoạt động của các tổ công nghệ số cộng đồng, nhiều người dân đã từng bước làm quen với việc sử dụng tài khoản định danh điện tử VNeID, thực hiện các thủ tục hành chính trên môi trường mạng, thanh toán không dùng tiền mặt và khai thác các nền tảng số phục vụ đời sống hằng ngày. Đây cũng là mô hình thiết thực giúp đưa chuyển đổi số từ chủ trương trở thành những hành động cụ thể trong cộng đồng dân cư, góp phần hình thành nền tảng công dân số ngay từ cơ sở.

Cùng với nâng cao kỹ năng số, tỉnh cũng đặc biệt quan tâm đến việc mở rộng khả năng tiếp cận hạ tầng số cho người dân. Thời gian qua, Lạng Sơn đã phối hợp với các doanh nghiệp viễn thông triển khai nhiều giải pháp nâng cao chất lượng hạ tầng viễn thông và Internet trên địa bàn. Đến nay, tỉnh đã xóa thêm được 8 thôn, bản lõm sóng di động; hiện chỉ còn khoảng 20 thôn, bản chưa có sóng băng rộng di động và đang phấn đấu hoàn thành phủ sóng trong năm 2026.

Việc phủ sóng viễn thông không chỉ phục vụ nhu cầu thông tin liên lạc mà còn mở ra cơ hội để người dân vùng sâu, vùng xa, khu vực biên giới tiếp cận các dịch vụ số, học tập trực tuyến, phát triển kinh tế số và kết nối với môi trường số thuận lợi hơn. Đối với một tỉnh miền núi như Lạng Sơn, việc mở rộng vùng phủ sóng và phát triển hạ tầng số không đơn thuần là câu chuyện kỹ thuật mà còn là giải pháp quan trọng để thu hẹp khoảng cách số giữa các khu vực, bảo đảm mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận công nghệ và các thành quả của chuyển đổi số.

Song song với phát triển hạ tầng số, tỉnh đang tích cực triển khai Đề án 06 của Chính phủ, thúc đẩy sử dụng tài khoản định danh điện tử VNeID, khai thác hiệu quả cơ sở dữ liệu dân cư và mở rộng cung cấp dịch vụ công trực tuyến. Các tiện ích số ngày càng hiện diện rõ nét trong đời sống người dân, góp phần thay đổi phương thức tương tác giữa người dân với cơ quan nhà nước theo hướng nhanh chóng, thuận tiện và minh bạch hơn.

Nhằm lan tỏa nhận thức về chuyển đổi số và công dân số trong cộng đồng, ngày 03/6/2026, UBND tỉnh Lạng Sơn đã ban hành Kế hoạch số 226/KH-UBND tổ chức Cuộc thi “Công dân số Xứ Lạng” năm 2026 với chủ đề “Hiểu biết số - Nền tảng công dân số”. Cuộc thi không chỉ là sân chơi tìm hiểu kiến thức về chuyển đổi số mà còn góp phần khuyến khích cán bộ, công chức, viên chức, người lao động và người dân chủ động học tập, nâng cao kỹ năng số để thích ứng với môi trường số đang phát triển ngày càng mạnh mẽ.

Bên cạnh đó, việc phổ cập chữ ký số cho người dân cũng đang được các cấp, các ngành quan tâm triển khai. Nếu trước đây chữ ký số chủ yếu được sử dụng trong các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp thì nay đang từng bước được mở rộng tới người dân, tạo điều kiện thuận lợi cho các giao dịch điện tử, thực hiện thủ tục hành chính và các hoạt động trên môi trường mạng một cách an toàn, hợp pháp. Đây được xem là một trong những nền tảng quan trọng để hình thành công dân số trong thời đại mới.

Có thể thấy, Bình dân học vụ số ngày nay không chỉ là việc hướng dẫn người dân sử dụng điện thoại thông minh hay Internet. Mục tiêu lớn hơn là giúp mỗi người dân hình thành tư duy số, kỹ năng số và khả năng tự bảo vệ mình trên môi trường mạng; đồng thời biết khai thác hiệu quả các nền tảng số phục vụ học tập, lao động, sản xuất, kinh doanh và đời sống.

Đối với Lạng Sơn, việc nâng cao kỹ năng số cho người dân còn mang ý nghĩa tạo cơ hội phát triển đồng đều giữa các khu vực, giúp người dân ở vùng sâu, vùng xa, khu vực biên giới tiếp cận tốt hơn với các dịch vụ hiện đại, các nguồn tri thức và cơ hội phát triển mới. Đây cũng là một trong những điều kiện quan trọng để thực hiện thành công mục tiêu phát triển chính quyền số, kinh tế số và xã hội số trên địa bàn tỉnh.

Trong quá khứ, phong trào Bình dân học vụ đã góp phần xóa nạn mù chữ, nâng cao dân trí và mở ra cơ hội phát triển cho hàng triệu người dân. Hôm nay, Bình dân học vụ số đang tiếp nối tinh thần đó bằng việc trang bị kỹ năng số cho mỗi người dân. Trong một thế giới ngày càng được kết nối bởi công nghệ, kỹ năng số không chỉ là một kỹ năng cần có mà đang trở thành “tấm vé thông hành” để tiếp cận tri thức, dịch vụ công, cơ hội việc làm và những không gian phát triển mới. Khi mỗi người dân đều có khả năng tiếp cận và làm chủ công nghệ, quá trình chuyển đổi số mới thực sự đi vào cuộc sống và trở thành động lực cho phát triển bền vững.

Nguyễn Thủy – Trung tâm Công nghệ số