Danh mục hệ thống trí tuệ nhân tạo có rủi ro cao có hiệu lực từ ngày 15/8/2026

Ngày 30/6/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 33/2026/QĐ-TTg ban hành Danh mục hệ thống trí tuệ nhân tạo có rủi ro cao. Quyết định có hiệu lực thi hành từ ngày 15/8/2026, góp phần hoàn thiện khung pháp lý về quản lý, phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) tại Việt Nam theo hướng an toàn, minh bạch và có trách nhiệm.

Theo Quyết định, hệ thống trí tuệ nhân tạo phải đáp ứng các nguyên tắc hoạt động cơ bản theo quy định của pháp luật về trí tuệ nhân tạo; việc sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo không làm thay đổi, chuyển giao hoặc loại trừ thẩm quyền, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền theo quy định của pháp luật; bảo đảm sự giám sát, kiểm soát và khả năng can thiệp của con người trong quá trình vận hành hệ thống; không thực hiện các hành vi bị nghiêm cấm theo quy định của pháp luật.

Quyết định quy định các hệ thống trí tuệ nhân tạo được xác định là có rủi ro cao căn cứ trên hai tiêu chí. Thứ nhất, hệ thống có thể gây thiệt hại đáng kể đến tính mạng, sức khỏe, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng hoặc an ninh quốc gia theo quy định của Luật Trí tuệ nhân tạo và Nghị định số 142/2026/NĐ-CP. Thứ hai, hệ thống không thuộc các trường hợp được loại trừ theo quy định tại khoản 2 Điều 8 Nghị định số 142/2026/NĐ-CP.

Kèm theo Quyết định là Danh mục hệ thống trí tuệ nhân tạo có rủi ro cao thuộc 6 lĩnh vực gồm: giáo dục; dân tộc và tôn giáo; y tế; ngân hàng; tố tụng; giao thông vận tải.

Trong lĩnh vực giáo dục, Danh mục gồm 3 hệ thống AI có rủi ro cao, bao gồm: hệ thống AI cung cấp nội dung tự học theo chương trình giáo dục có sử dụng các nguồn dữ liệu không kiểm soát; hệ thống AI tự động kiểm tra, đánh giá kết quả, xếp hạng người học; hệ thống AI giám sát, phân tích hành vi người học.

Đối với lĩnh vực dân tộc và tôn giáo, Danh mục gồm 7 hệ thống AI, như: hệ thống tự động chấm điểm, phân loại, xếp hạng hồ sơ để xác định đối tượng, địa bàn thụ hưởng chính sách dân tộc; hệ thống tự động xác thực và quyết định tính hợp lệ của thông tin liên quan đến dân tộc và tôn giáo; hệ thống tự động quyết định chấp thuận hoặc từ chối hồ sơ đăng ký, gia hạn hoặc hủy bỏ các quyết định quản lý nhà nước; hệ thống tự động đưa ra quyết định cuối cùng về phê duyệt hồ sơ xác định đối tượng, địa bàn thụ hưởng chính sách; hệ thống tự động dừng chi trả, thu hồi hoặc khóa quyền hưởng hỗ trợ; hệ thống tự động phân bổ nguồn ngân sách, chính sách hỗ trợ; hệ thống AI suy đoán, phân loại về dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo để áp dụng biện pháp quản lý.

Trong lĩnh vực y tế, Danh mục xác định 2 hệ thống AI có rủi ro cao gồm: hệ thống AI hỗ trợ phẫu thuật hoặc rô-bốt phẫu thuật và hệ thống máy móc, thiết bị rô-bốt sử dụng trí tuệ nhân tạo điều khiển tự động phục vụ phẫu thuật.

Đối với lĩnh vực ngân hàng, Danh mục gồm 2 hệ thống: hệ thống AI tự động thực hiện giao dịch điện tử trong hoạt động ngân hàng và hệ thống AI tự động quyết định cấp tín dụng.

Trong lĩnh vực tố tụng, hệ thống AI nhận dạng sinh trắc học diện rộng phục vụ giải quyết vụ án dân sự công ích được xác định là hệ thống AI có rủi ro cao.

Đối với lĩnh vực giao thông vận tải, Danh mục gồm 31 hệ thống AI, bao gồm các hệ thống điều khiển phương tiện tự hành cấp độ cao; điều khiển hoặc tự động vận hành tín hiệu, điều độ giao thông đường bộ và đường sắt; điều hành, kiểm soát vận hành công trình giao thông và hạ tầng kỹ thuật trọng yếu; tự động phát hiện sự cố công trình; chấm điểm, phân loại hồ sơ để đưa ra quyết định trong quản lý nhà nước; nhận diện sinh trắc học, phát hiện vi phạm; các hệ thống AI phục vụ điều hành bay, kiểm soát không lưu, quản lý sân bay, an ninh hàng không và nhiều hệ thống tự động khác có khả năng ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn giao thông và hạ tầng kỹ thuật trọng yếu.

Quyết định cũng quy định lộ trình chuyển tiếp đối với các hệ thống AI đã được đưa vào hoạt động trước ngày 15/8/2026. Theo đó, nhà cung cấp và bên triển khai phải hoàn thành các nghĩa vụ tuân thủ theo quy định của pháp luật về trí tuệ nhân tạo trước ngày 01/9/2027 đối với các hệ thống thuộc lĩnh vực y tế, giáo dục và tài chính; trước ngày 01/3/2027 đối với các hệ thống thuộc các lĩnh vực còn lại trong Danh mục. Trong thời hạn chuyển tiếp, các hệ thống AI vẫn được phép tiếp tục hoạt động, trừ trường hợp cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác định hệ thống có nguy cơ gây thiệt hại nghiêm trọng và yêu cầu tạm dừng hoặc chấm dứt hoạt động theo quy định của Luật Trí tuệ nhân tạo.

Việc ban hành Danh mục hệ thống trí tuệ nhân tạo có rủi ro cao là cơ sở để các cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức nghiên cứu, phát triển và triển khai các hệ thống AI thực hiện đầy đủ các yêu cầu về quản trị rủi ro, bảo đảm tuân thủ quy định của pháp luật, đồng thời góp phần thúc đẩy phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo theo hướng an toàn, tin cậy và bền vững.

Nguyễn Thủy

Trung tâm Công nghệ số