Đưa kỹ năng số đến gần người dân Lạng Sơn

Từ hướng dẫn thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến đến thanh toán bằng mã QR, các Tổ công nghệ số cộng đồng tại Lạng Sơn đang hỗ trợ người dân sử dụng công nghệ trong công việc hằng ngày. Cùng với mở rộng khả năng tiếp cận, việc duy trì hỗ trợ thường xuyên, giúp người dân từng bước tự sử dụng dịch vụ số an toàn, hiệu quả là yêu cầu đặt ra đối với mạng lưới này.

Sau sắp xếp thôn, tổ dân phố, toàn bộ 65 xã, phường trên địa bàn tỉnh đã kiện toàn 923 Tổ công nghệ số cộng đồng với 6.716 thành viên, bảo đảm mỗi thôn, tổ dân phố có một Tổ. Đây là lực lượng trực tiếp hướng dẫn người dân tiếp cận, sử dụng các dịch vụ, tiện ích số, chú trọng người cao tuổi, đồng bào dân tộc thiểu số và người dân ở địa bàn xa trung tâm.

Hoạt động hỗ trợ được triển khai tại nhà văn hóa, điểm tiếp nhận hồ sơ, các cuộc họp thôn và hộ gia đình. Với người chưa quen công nghệ, từng thao tác đăng nhập tài khoản, xác thực thông tin hay kê khai hồ sơ đều có thể cần hướng dẫn. Việc thực hành ngay trên điện thoại đang sử dụng giúp người dân làm quen với thao tác và được giải đáp khi gặp vướng mắc.

Nhân viên viễn thông phối hợp với đoàn viên thanh niên hướng dẫn người dân sử dụng tiện ích số trên điện thoại thông minh.

Gắn kỹ năng số với nhu cầu hằng ngày

Theo số liệu tổng hợp năm 2026 của Sở Khoa học và Công nghệ, các Tổ công nghệ số cộng đồng đã hướng dẫn 284.696 lượt người về kỹ năng số, hỗ trợ 238.652 lượt người sử dụng ứng dụng, nền tảng số. Nội dung tập trung vào những kỹ năng thiết yếu như thao tác trên điện thoại thông minh, tạo lập và bảo vệ tài khoản, sử dụng VNeID và các tiện ích phục vụ đời sống.

Riêng với dịch vụ công trực tuyến, 164.239 lượt người được hỗ trợ tra cứu thủ tục, đăng nhập hệ thống, kê khai, nộp hồ sơ và theo dõi kết quả giải quyết. Tại thôn Phong Thịnh, xã Nhất Hòa, 20 trong số 25 hộ tham gia mô hình “Gia đình số” đã chủ động thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến. Kết quả tại mô hình này ghi nhận việc người dân vận dụng kỹ năng được hướng dẫn để giải quyết công việc của gia đình.

Các Tổ còn phối hợp hướng dẫn tích hợp giấy tờ, sử dụng Sổ sức khỏe điện tử trên VNeID. Những vướng mắc về xác thực, dữ liệu hoặc lỗi hệ thống vượt khả năng xử lý trực tiếp được chuyển đến cơ quan Công an, bộ phận tiếp nhận và trả kết quả hoặc cơ quan chuyên môn. Qua đó, hoạt động hỗ trợ có sự kết nối giữa lực lượng tại cộng đồng với các đơn vị có thẩm quyền giải quyết.

Trong giao dịch, sản xuất và kinh doanh, các Tổ đã hướng dẫn 172.093 lượt người thanh toán không dùng tiền mặt; hỗ trợ 4.852 hộ kinh doanh, hộ sản xuất ứng dụng phương thức giao dịch, quảng bá sản phẩm trên môi trường số, với 599 sản phẩm được hỗ trợ giới thiệu.

Tại phường Kỳ Lừa, mô hình “Gia đình số” được triển khai ở 31 khối phố, ghi nhận hơn 8.000 lượt hộ được tiếp cận, hướng dẫn. Mô hình “Chợ số - Nông thôn số” ghi nhận toàn bộ 3.205 hộ kinh doanh được hướng dẫn sử dụng mã QR thanh toán; 3.359 người lao động được tập huấn kỹ năng số, thương mại điện tử.

Ở phường Tam Thanh, mô hình “Tuyến phố không dùng tiền mặt” tại khối Hoàng Tân gắn hoạt động hướng dẫn với nhu cầu giao dịch của người dân, hộ kinh doanh. Theo số liệu địa phương, 100% hộ trong phạm vi mô hình có tài khoản thanh toán điện tử, 85% tham gia giao dịch không dùng tiền mặt.

Cùng với hướng dẫn sử dụng, các Tổ lồng ghép nội dung bảo đảm an toàn trên môi trường số. Có 207.627 lượt người được hướng dẫn phòng, chống lừa đảo trên mạng, bảo vệ tài khoản và dữ liệu cá nhân. Đây là nội dung cần thiết khi người dân sử dụng điện thoại để thực hiện thủ tục, thanh toán và trao đổi thông tin.

Duy trì hỗ trợ tại khu dân cư

Tại xã Tràng Định, 12/12 Tổ công nghệ số cộng đồng duy trì hoạt động thường xuyên, đã thực hiện 10.792 lượt hướng dẫn kỹ năng số. Bên cạnh hỗ trợ trực tiếp, các Tổ sử dụng nhóm Zalo thôn để cung cấp thông tin, giải đáp thắc mắc, hướng dẫn thủ tục hành chính và cảnh báo lừa đảo trên mạng. Kênh trao đổi này giúp người dân tiếp tục tìm kiếm sự hỗ trợ khi phát sinh vướng mắc sau các buổi hướng dẫn.

Tại thôn Nà Mò, xã Mẫu Sơn, Tổ công nghệ số cộng đồng phối hợp với Hội Liên hiệp Phụ nữ tổ chức 5 buổi hướng dẫn cho 45 hộ, hỗ trợ 106 lượt người. Ở xã Tân Tri, hoạt động phổ cập kỹ năng số được lồng ghép với công tác của Mặt trận và các chi hội đoàn thể, tiêu biểu là mô hình “Chi hội số” tại thôn Pác Yếng. Toàn xã đã tổ chức 10 lớp hướng dẫn kỹ năng số tại thôn, thu hút hơn 1.215 lượt người tham gia.

Những cách làm này gắn việc triển khai Phong trào “Bình dân học vụ số” với nhu cầu tại từng địa bàn. Người dân được hướng dẫn thông qua các buổi sinh hoạt cộng đồng, thực hành trên thiết bị cá nhân và tiếp tục trao đổi với lực lượng hỗ trợ tại chỗ.

Hướng dẫn từng thao tác trên điện thoại thông minh trong hoạt động hỗ trợ kỹ năng số tại cơ sở.

Tuy nhiên, hoạt động của mạng lưới chưa đồng đều. Toàn tỉnh có 523 trong số 923 Tổ hoạt động thường xuyên, hiệu quả, chiếm 56,66%; còn 371 Tổ hoạt động chưa thường xuyên và 29 Tổ hoạt động hạn chế.

Khó khăn trước hết là nhân lực chủ yếu kiêm nhiệm, chưa có chế độ, phụ cấp riêng; nhiều thành viên sử dụng điện thoại, dữ liệu di động và phương tiện cá nhân để thực hiện nhiệm vụ. Tại một số địa bàn, dân cư phân tán, đi lại khó khăn, kết nối Internet thiếu ổn định; thiết bị của người dân chưa đáp ứng yêu cầu cài đặt, cập nhật ứng dụng. Những trở ngại này ảnh hưởng đến việc tổ chức hướng dẫn cũng như quá trình thực hành, sử dụng dịch vụ số của người dân.

Nâng chất lượng hoạt động của từng Tổ

Để nâng năng lực cho lực lượng tại cơ sở, Sở Khoa học và Công nghệ đã hướng dẫn rà soát, kiện toàn các Tổ, tổ chức tập huấn kỹ năng số và an toàn thông tin. Theo tổng hợp từ địa phương, 6.293 thành viên đã được tập huấn, bồi dưỡng, đạt 93,70%.

Tuy vậy, việc tổ chức hoạt động sau tập huấn vẫn cần được quan tâm. Hiện có 704 Tổ phân công nhiệm vụ cụ thể cho thành viên, đạt 76,27%; 437 Tổ có kế hoạch hoặc nội dung hoạt động, đạt 47,35%. Các số liệu này đặt ra yêu cầu gắn bồi dưỡng kỹ năng với phân công trách nhiệm và tổ chức hỗ trợ thường xuyên tại từng thôn, tổ dân phố.

Đồng chí Lương Tuấn Hùng, Giám đốc Trung tâm Công nghệ số, giới thiệu khung kỹ năng số cơ bản phục vụ triển khai Phong trào “Bình dân học vụ số” tại cơ sở.

Sở Khoa học và Công nghệ tiếp tục phối hợp với UBND các xã, phường bồi dưỡng kỹ năng theo tình huống thực tế, cập nhật tài liệu và hỗ trợ giải đáp vướng mắc. Nội dung tập trung vào sử dụng VNeID, dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt, bảo vệ dữ liệu cá nhân và phòng, chống lừa đảo trên mạng.

Cùng với hỗ trợ chuyên môn, Sở đề xuất UBND tỉnh xem xét bố trí kinh phí hoạt động với mức dự kiến 3 triệu đồng/Tổ/năm, phục vụ chi phí đi lại, thông tin liên lạc, tài liệu tuyên truyền và các chi phí cần thiết trực tiếp hỗ trợ người dân. Đây là mức đề xuất nhằm góp phần bảo đảm điều kiện duy trì hoạt động tại cơ sở.

Các số liệu hiện có chủ yếu phản ánh lượt hướng dẫn, hỗ trợ. Để đánh giá rõ hơn hiệu quả, cần tiếp tục ghi nhận khả năng tự thực hiện của người dân sau hướng dẫn, qua đó xác định nội dung cần bổ sung, nhóm cần hỗ trợ thêm và cách làm phù hợp để nhân rộng.

Với mạng lưới đã được kiện toàn đến từng thôn, tổ dân phố, nhiệm vụ tiếp theo là nâng chất lượng hoạt động của mỗi Tổ. Khi việc hướng dẫn được duy trì thường xuyên, sát nhu cầu và gắn với thực hành, người dân sẽ có thêm điều kiện rèn luyện kỹ năng, từng bước chủ động sử dụng các dịch vụ số trong đời sống.

Nguyễn Như Thủy – Trung tâm Công nghệ số