Lạng Sơn trước cơ hội cải thiện Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương

Những năm gần đây, cùng với xu thế chuyển đổi số và phát triển kinh tế số trên phạm vi cả nước, Lạng Sơn đang từng bước hình thành những không gian tăng trưởng mới dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Từ triển khai cửa khẩu số, thúc đẩy thương mại điện tử xuyên biên giới, phát triển logistics thông minh đến chuyển đổi số cộng đồng, thanh toán không dùng tiền mặt hay hỗ trợ sản phẩm OCOP trên môi trường số, nhiều mô hình mới đang từng bước tạo ra thay đổi trong phương thức quản lý, sản xuất và phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Trong bối cảnh đó, Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII) ngày càng được xem là một trong những công cụ quan trọng phản ánh năng lực điều hành, khả năng hấp thụ công nghệ, mức độ phát triển kinh tế số cũng như hiệu quả chuyển đổi mô hình tăng trưởng của mỗi địa phương. Không chỉ là bảng xếp hạng đơn thuần, PII còn cho thấy địa phương đang tận dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số như thế nào để tạo động lực phát triển mới.

Theo tài liệu hướng dẫn triển khai PII năm 2026 của Bộ Khoa học và Công nghệ, bộ chỉ số được xây dựng nhằm cung cấp bức tranh tổng thể về hiện trạng phát triển kinh tế - xã hội dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của từng tỉnh, thành phố; qua đó giúp các địa phương nhận diện rõ điểm mạnh, điểm yếu để có giải pháp điều hành phù hợp với thực tiễn.

Điểm đáng chú ý là phạm vi đánh giá của PII ngày càng toàn diện và gắn chặt với thực tiễn phát triển địa phương. Bộ chỉ số PII năm 2026 gồm 7 trụ cột với 52 chỉ số thành phần, bao quát từ thể chế, nguồn nhân lực, hạ tầng số, phát triển doanh nghiệp cho tới các sản phẩm tri thức, công nghệ và tác động kinh tế - xã hội. Nhiều nội dung trực tiếp liên quan đến quá trình chuyển đổi số, phát triển kinh tế số và năng lực cạnh tranh địa phương đã được đưa vào đánh giá như logistics, hạ tầng khu công nghiệp, doanh nghiệp khoa học công nghệ, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, thương mại điện tử, OCOP hay liên kết giữa doanh nghiệp với tổ chức khoa học công nghệ.

Đây cũng chính là những lĩnh vực mà Lạng Sơn đang có nhiều dư địa phát triển trong tiến trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Từ triển khai cửa khẩu số, phát triển logistics thông minh đến thúc đẩy thương mại điện tử xuyên biên giới và chuyển đổi số cộng đồng, nhiều nền tảng mới đang từng bước hình thành không gian phát triển số của tỉnh.

Trong những năm gần đây, tỉnh đã từng bước đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong hoạt động xuất nhập khẩu và quản lý cửa khẩu, hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện thủ tục thuận lợi hơn, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý phương tiện, hàng hóa. Cùng với đó, nhiều hoạt động chuyển đổi số trong đời sống dân sinh cũng được triển khai đồng bộ hơn như phổ cập thanh toán không dùng tiền mặt, chữ ký số cá nhân, dịch vụ công trực tuyến và các nền tảng số phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Kết quả Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương trong ba năm gần đây phần nào phản ánh xu hướng chuyển biến này. Nếu năm 2023 Lạng Sơn đứng thứ 46 cả nước thì năm 2024 đã vươn lên vị trí thứ 31 và năm 2025 tiếp tục đứng thứ 29 toàn quốc. Đây được xem là bước cải thiện khá rõ trong nhóm các tỉnh trung du, miền núi phía Bắc – khu vực vốn còn gặp nhiều khó khăn về hạ tầng, nguồn nhân lực chất lượng cao và điều kiện phát triển khoa học, công nghệ.

Một trong những điểm mới đáng chú ý của PII năm 2026 là đổi mới sáng tạo không còn được nhìn nhận chủ yếu ở góc độ nghiên cứu công nghệ cao mà đã mở rộng sang nhiều lĩnh vực gắn với đời sống và phát triển kinh tế địa phương. Trong đó, chỉ số về sản phẩm OCOP đạt từ 4 sao trở lên tiếp tục được đưa vào nhóm đánh giá về lan tỏa tri thức và đổi mới sáng tạo. Điều này cho thấy các hoạt động ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm địa phương đang ngày càng đóng vai trò quan trọng trong năng lực đổi mới sáng tạo của mỗi tỉnh, thành phố.

Đây cũng là lĩnh vực Lạng Sơn đang có nhiều điều kiện để thúc đẩy mạnh hơn trong thời gian tới. Những năm gần đây, nhiều sản phẩm OCOP của tỉnh đã từng bước được quảng bá trên các sàn thương mại điện tử, gắn với truy xuất nguồn gốc, tem nhãn điện tử và hoạt động xúc tiến thương mại trên môi trường số. Qua đó không chỉ góp phần mở rộng thị trường tiêu thụ mà còn từng bước nâng cao giá trị sản phẩm địa phương thông qua ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số.

Không chỉ dừng ở lĩnh vực nông nghiệp hay thương mại, bộ chỉ số PII còn đặc biệt coi trọng các nhóm chỉ số liên quan đến doanh nghiệp khoa học công nghệ, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và mức độ liên kết giữa doanh nghiệp với tổ chức khoa học công nghệ. Đây là những yếu tố quan trọng phản ánh khả năng hấp thụ công nghệ, đổi mới mô hình sản xuất kinh doanh và tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế địa phương.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, PII không đơn thuần nhằm mục đích xếp hạng giữa các địa phương mà quan trọng hơn là giúp các tỉnh, thành phố nhận diện rõ điểm mạnh, điểm yếu để xây dựng giải pháp phát triển phù hợp với điều kiện thực tiễn. Trong bối cảnh Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá chiến lược hàng đầu, việc tiếp tục cải thiện Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương vì vậy không chỉ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh mà còn mở ra thêm dư địa phát triển mới cho Lạng Sơn trong tiến trình xây dựng kinh tế số, xã hội số và chính quyền số.

Trung tâm Công nghệ số