Từ “bình dân học vụ số” đến cửa khẩu số: Lạng Sơn từng bước hình thành hệ sinh thái khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực chất

“Khoa học công nghệ cần chuyển mạnh từ tư duy ‘làm cho có’ sang tạo ra sản phẩm thực chất, lấy hiệu quả đầu ra làm thước đo”. Thông điệp nhấn mạnh của Thủ tướng Chính phủ tại Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam năm 2026 không chỉ là yêu cầu đổi mới tư duy quản lý, mà còn phản ánh rõ xu hướng phát triển hiện nay: khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải thực sự đi vào cuộc sống, phục vụ người dân, doanh nghiệp và tạo động lực tăng trưởng mới cho địa phương.

Không còn là khẩu hiệu

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, khoa học công nghệ (KHCN), đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không còn là xu hướng mang tính lựa chọn mà đã trở thành động lực then chốt quyết định năng lực cạnh tranh, hiệu quả quản trị và dư địa tăng trưởng của mỗi địa phương.

Tại Lạng Sơn – tỉnh miền núi, biên giới với nhiều khó khăn về hạ tầng và điều kiện phát triển – tinh thần đó đang từng bước được hiện thực hóa bằng các kết quả cụ thể, từ xây dựng chính quyền số, cửa khẩu số đến phổ cập kỹ năng số cho người dân vùng cao. Điểm đáng chú ý là chuyển đổi số tại Lạng Sơn hiện nay không còn dừng ở việc “triển khai nền tảng”, mà đang chuyển sang giai đoạn khai thác thực chất, lấy hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp làm trung tâm.

Những con số cho thấy chuyển động mạnh mẽ

Trong 5 tháng đầu năm 2026, môi trường làm việc số trên địa bàn tỉnh tiếp tục được mở rộng đồng bộ. 100% văn bản điện tử đã được luân chuyển và ký số trên môi trường mạng. Tổng số văn bản điện tử xử lý trên hệ thống đạt hơn 819.000 văn bản, trong đó có 745.628 văn bản đến và 73.874 văn bản đi. Không chỉ cải thiện hiệu quả điều hành, việc số hóa còn góp phần tinh gọn quy trình hành chính, giảm khoảng 20% số lượng văn bản giấy so với cùng kỳ năm trước.

Ở lĩnh vực dịch vụ công, nhiều chỉ số đã vượt mục tiêu đề ra: Tỷ lệ hồ sơ trực tuyến toàn trình đạt 68,7%; Tỷ lệ nộp hồ sơ trực tuyến qua Cổng DVC quốc gia đạt 92,7%; Tỷ lệ thanh toán trực tuyến đạt 80,2%; Toàn tỉnh đã số hóa 128.012 hồ sơ, đạt 96%. Đặc biệt, tỷ lệ khai thác và sử dụng lại dữ liệu số hóa đạt trên 85%, cho thấy dữ liệu bắt đầu được vận hành theo hướng “tài sản số” thay vì chỉ lưu trữ đơn thuần.

Song song với đó, các nền tảng số phục vụ điều hành và hỗ trợ người dân tiếp tục được mở rộng. Tỉnh đang triển khai Khung kiến trúc số; thí điểm Trạm số hóa phục vụ giải quyết thủ tục hành chính (Kiosk AI – Dịch vụ công trực tuyến); phát triển Nền tảng Công dân số Xứ Lạng và trợ lý ảo hỗ trợ giải quyết thủ tục hành chính cho người dân, doanh nghiệp.

Cửa khẩu số tạo khác biệt trong phát triển kinh tế biên mậu

Nếu như nhiều địa phương tập trung chuyển đổi số trong nội bộ hành chính thì tại Lạng Sơn, chuyển đổi số đang từng bước gắn trực tiếp với lợi thế chiến lược của tỉnh: kinh tế cửa khẩu.

Thông qua triển khai nền tảng cửa khẩu số tại khu vực Hữu Nghị – Hữu Nghị Quan, tổng số lượt phương tiện được xử lý trên nền tảng số đã đạt 194.099 lượt, tăng hơn 54.000 phương tiện so với cùng kỳ năm 2025. Con số này cho thấy hiệu quả rõ nét của việc ứng dụng công nghệ vào quản lý, điều tiết phương tiện, hỗ trợ thông quan và giảm áp lực tại khu vực cửa khẩu.

Đây cũng là một trong những mô hình chuyển đổi số có tính thực tiễn cao của tỉnh, góp phần từng bước hình thành hệ sinh thái logistics số và thương mại số xuyên biên giới. Không chỉ vậy, việc phát triển hạ tầng số phục vụ cửa khẩu thông minh còn mở ra dư địa lớn để Lạng Sơn phát triển kinh tế số, thương mại điện tử và chuỗi cung ứng số trong thời gian tới.

“Bình dân học vụ số” đưa công nghệ đến tận thôn, bản

Nếu cửa khẩu số thể hiện bước tiến trong quản trị và kinh tế số, thì phong trào “Bình dân học vụ số” lại phản ánh rõ nét mục tiêu lấy người dân làm trung tâm của chuyển đổi số.

Từ ngày 14/4 đến 12/5/2026, toàn tỉnh đã tổ chức 16 lớp tập huấn kỹ năng số với 9.464 lượt người tham gia tại 65 xã, phường. Trong đó hơn 8.800 lượt học viên là thành viên Tổ Công nghệ số cộng đồng và đồng bào dân tộc thiểu số; hàng nghìn người dân đã được trực tiếp thực hành sử dụng VNeID, dịch vụ công trực tuyến, thanh toán số bằng mã QR và kỹ năng bảo đảm an toàn thông tin trên môi trường mạng.

Điểm khác biệt của chương trình không nằm ở số lượng lớp học, mà ở cách triển khai theo hướng “cầm tay chỉ việc”, đưa công nghệ đến tận cơ sở. Nhiều xã vùng cao lần đầu tiên có đông người dân tiếp cận trực tiếp với các nền tảng số thiết yếu trong đời sống hằng ngày. Những thao tác tưởng như đơn giản như đăng nhập VNeID, quét mã QR hay nộp hồ sơ trực tuyến lại đang từng bước thay đổi thói quen tiếp cận dịch vụ công của người dân vùng sâu, vùng xa.

Đáng chú ý, hoạt động truyền thông cho phong trào cũng được triển khai đồng bộ trên cả môi trường thực và môi trường số. Toàn tỉnh đã xây dựng 63 tin, bài và 29 video, phóng sự chuyên đề, thu hút hơn 131.000 lượt tiếp cận trên các nền tảng số.

Hạ tầng số tiếp tục mở rộng

Cùng với phổ cập kỹ năng số, hạ tầng viễn thông và hạ tầng số trên địa bàn tỉnh tiếp tục được mở rộng mạnh mẽ. Hiện toàn tỉnh có 3.749 trạm BTS; 338 trạm 5G; hơn 902.000 thuê bao di động; hơn 825.000 thuê bao internet băng rộng; tỷ lệ hộ gia đình có FTTH đạt trên 83%. Đáng chú ý, tỉnh đang triển khai kế hoạch xóa hoàn toàn các thôn, bản lõm sóng băng rộng di động trong năm 2026. Đến nay đã xóa thêm được 8 điểm lõm sóng, toàn tỉnh còn 20 thôn, bản chưa phủ sóng ổn định. Đây được xem là điều kiện nền tảng để thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện tại khu vực nông thôn, miền núi.

Đổi mới sáng tạo bắt đầu hình thành hệ sinh thái

Không chỉ tập trung vào chuyển đổi số, Lạng Sơn cũng đang từng bước xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo địa phương. Trong 5 tháng đầu năm tỉnh quản lý 28 đề tài, dự án khoa học công nghệ; triển khai 129 mô hình ứng dụng KHCN vào sản xuất và đời sống; khảo sát trình độ công nghệ tại 45 doanh nghiệp; hỗ trợ hình thành các trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.

Đặc biệt, việc triển khai nền tảng chuyển đổi số hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa; xây dựng trợ lý ảo công chức số; thí điểm Kiosk AI dịch vụ công trực tuyến… cho thấy tỉnh đang từng bước thử nghiệm nhiều mô hình công nghệ mới thay vì chỉ dừng ở các nền tảng truyền thống. Bên cạnh đó, hoạt động sở hữu trí tuệ, hỗ trợ khởi nghiệp và thương mại hóa công nghệ cũng được chú trọng nhằm từng bước hình thành môi trường đổi mới sáng tạo gắn với nhu cầu thực tiễn của địa phương.

Truyền thông số đang trở thành “mặt trận mới”

Một điểm đáng chú ý khác là hoạt động truyền thông về khoa học công nghệ và chuyển đổi số đang thay đổi rõ nét theo hướng đa nền tảng.Trong 5 tháng đầu năm 2026 trang thông tin điện tử của ngành đạt trên 20.000 lượt truy cập/tháng; Fanpage đạt trên 10.000 lượt xem/tháng; đã đăng tải 279 tin, bài, video và văn bản truyền thông. Điều này cho thấy truyền thông số không còn là hoạt động phụ trợ mà đang trở thành công cụ quan trọng để lan tỏa chủ trương, tạo đồng thuận xã hội và thúc đẩy chuyển đổi số từ cơ sở.

Đặc biệt, việc tăng cường các bài chuyên đề, infographic, video ngắn và nội dung truyền thông trực quan đang từng bước giúp hoạt động tuyên truyền về khoa học công nghệ trở nên gần gũi hơn với người dân và doanh nghiệp.

Hướng tới hình thành hệ sinh thái số toàn diện

Dù đã đạt nhiều kết quả tích cực, nhưng quá trình phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tại Lạng Sơn vẫn đang đứng trước không ít thách thức về hạ tầng, nguồn nhân lực và khoảng cách số giữa các khu vực. Hiện nay, toàn tỉnh vẫn còn một số thôn, bản vùng sâu chưa được phủ sóng băng rộng ổn định; tỷ lệ thiết bị đầu cuối chưa đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật tại cấp xã còn khá cao; đội ngũ cán bộ phụ trách công nghệ thông tin ở cơ sở chủ yếu kiêm nhiệm.

Tuy nhiên, nhìn từ những kết quả bước đầu có thể thấy, Lạng Sơn đang đi đúng hướng khi xác định chuyển đổi số không chỉ là nhiệm vụ công nghệ mà là quá trình thay đổi phương thức quản trị, phương thức phục vụ và tư duy phát triển. Điểm đáng ghi nhận là nhiều nhiệm vụ đang được triển khai theo hướng gắn trực tiếp với nhu cầu thực tiễn của địa phương: chuyển đổi số cửa khẩu; phổ cập kỹ năng số cho người dân; hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số; trợ lý ảo công chức; Kiosk AI dịch vụ công; xây dựng chính quyền số; hình thành trung tâm đổi mới sáng tạo; phát triển hạ tầng số vùng sâu, vùng xa. Đây đều là những nền tảng quan trọng để từng bước hình thành hệ sinh thái số toàn diện, trong đó người dân, doanh nghiệp và chính quyền cùng tham gia, cùng khai thác giá trị từ công nghệ và dữ liệu số.

Trong định hướng thời gian tới, tỉnh tiếp tục ưu tiên hoàn thiện Khung chính quyền số; mở rộng nền tảng chuyển đổi số cho doanh nghiệp nhỏ và vừa; nhân rộng các mô hình ứng dụng khoa học công nghệ; thúc đẩy đổi mới sáng tạo gắn với thị trường và phát triển nguồn nhân lực số tại cơ sở. Quan trọng hơn, chuyển đổi số tại Lạng Sơn đang cho thấy sự chuyển biến từ “xây dựng hệ thống” sang “tạo ra giá trị thực chất” – đúng với tinh thần mà Thủ tướng Chính phủ đã nhấn mạnh: khoa học công nghệ phải phục vụ trực tiếp người dân, doanh nghiệp và lấy hiệu quả đầu ra làm thước đo.

Trong dòng chảy phát triển mới, những chuyển động từ thôn bản, cửa khẩu, doanh nghiệp đến môi trường hành chính số hôm nay không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản trị mà còn đang mở ra dư địa tăng trưởng mới cho tỉnh trong giai đoạn tới. Và khi khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo cùng chuyển đổi số thực sự đi vào đời sống, Lạng Sơn không chỉ rút ngắn khoảng cách phát triển, mà còn từng bước tạo dựng nền tảng để bứt phá trong kỷ nguyên kinh tế số và xã hội số.

Như Thủy – Trung tâm CNS